Praktijk

Laat ontstaan lymfoedeem na mammacarcinoom: overweeg recidief

Gepubliceerd
5 augustus 2019
Lymfoedeem komt veel voor na de behandeling van een mammacarcinoom. De behandeling bestaat uit lymfoedeemtherapie, zoals beschreven in de richtlijn Lymfoedeem. Maar als het lymfoedeem pas jaren na de diagnose mammacarcinoom optreedt, moet u beducht zijn op een recidief van het mammacarcinoom.
0 reacties
Lymfoedeem
Verricht aanvullend onderzoek bij progressief ontstaan van oedeem met veneuze en/of neurologische symptomen na de behandeling van een mammacarcinoom.
© iStock

Casus

Een 73-jarige vrouw komt op het spreekuur wegens een plots ontstane pijnlijke zwelling van de rechteronderarm. Bij lichamelijk onderzoek ziet haar huisarts een gezwollen rechteronderarm met enige roodheid, zonder axillaire lymfadenopathie. Uit haar voorgeschiedenis blijkt dat ze dertien jaar geleden een mammacarcinoom aan de rechterzijde heeft gehad, waarvoor ze een behandeling kreeg met mamma-amputatie, adjuvante chemotherapie en hormonen. Ze bleek BRCA2-draagster te zijn en de behandelend arts had indertijd besloten tot profylactische ablatio van de linkermamma en adnexen. Laboratoriumonderzoek en echo duplex zijn niet afwijkend. De huisarts verwijst mevrouw op advies van de oncoloog door naar het mammacentrum. Daar start ze met lymfoedeemtherapie, die geen baat heeft. Omdat de pijn toeneemt, bezoekt de patiënte in de tussentijd meermaals haar huisarts. Een echo van de oksel is niet afwijkend. Zeven maanden na de eerste klachtenpresentatie laat een CT-scan een vergrote supraclaviculaire klier zien, die een metastase van het eerdere carcinoom blijkt te zijn.

Beschouwing

Een PubMed-search met als Mesh-termen Breast Cancer AND Lymphedema levert de volgende informatie op. Incidenties van lymfoedeem na borstkanker liggen tussen de 16 en 42%.123456 Zo’n 70% van de vrouwen die lymfoedeem krijgt, ontwikkelt deze in de eerste twee jaar. Een klein deel van de vrouwen krijgt pas na enkele jaren last van lymfoedeem.145 Onderzoek met een twintigjaarsfollow-up noemt een incidentie van 1% per jaar.4 Van de vrouwen met lymfoedeem heeft 12 tot 18% ernstige klachten; 13% heeft matige klachten.14 De Iowa’s Women’s Health Study laat zien dat het risico op lymfoedeem groter is bij een verder gevorderd mammacarcinoom. 3 De beschouwing van dit onderzoek vermeldt dat gegevens over recidief mammacarcinoom ontbraken. Uit een ander onderzoek blijkt dat mensen met lymfoedeem na mammacarcinoom een lagere overlevingskans hebben.6 Er zijn enkele casussen bekend van patiënten met lymfoedeem die als eerste symptoom een mammacarcinoom hadden.7 Ook zijn er casussen beschreven met een nieuwe maligniteit in de arm met lymfoedeem, zoals angiosarcoom, lymfangiosarcoom, maligne lymfoom en melanoom.8910

Veel onderzoek is gedaan naar risicofactoren en het ontstaan van lymfoedeem net na de diagnose mammacarcinoom. Daarnaast is er veel bekend over behandelmogelijkheden en zien we goede resultaten bij vroege detectie van het lymfoedeem.1112 Aangezien er geen onderzoeken zijn over tumorrecidief en lymfoedeem zijn veel behandelaars zich niet bewust van de mogelijkheid van een tumorrecidief.

De richtlijn Lymfoedeem uit 2014 gaat over allerlei vormen van lymfoedeem. In het algemeen adviseert de richtlijn om aanvullend onderzoek te doen bij snel progressief ontstaan van oedeem met veneuze en/of neurologische symptomen na een oncologische behandeling van het regionale lymfeklierstation. Zo kan lymfoedeem als gevolg van (recidief) maligniteit worden onderscheiden van benigne oedeem.13 De richtlijn spreekt geen voorkeur uit voor de vorm van het aanvullende onderzoek.

Conclusie

Bij borstkanker komt het zelden voor dat lymfoedeem het eerste teken is van tumorrecidief. Een snel progressief en pijnlijk lymfoedeem na behandeling van mammacarcinoom verdient nader onderzoek, waarbij ook de supraclaviculaire klieren in beeld gebracht moeten worden.

Minderhoud-Oudenaarden JG. Laat ontstaan lymfoedeem na mammacarcinoom: overweeg recidief. Huisarts Wet 2019;62:DOI:10.1007/s12445-019-0220-x.
Mogelijke belangenverstrengeling: niets aangegeven.

Literatuur

Reacties

Er zijn nog geen reacties

Verder lezen