Peter Lucassen

Psychische klachten vormen een kernonderdeel van het werk van huisartsen, maar zijn in de nieuwe Kennisagenda Huisartsgeneeskunde nauwelijks herkenbaar als onderzoeksprioriteit. Dat is opmerkelijk, gezien de omvang, complexiteit en toenemende druk van psychische problematiek in de eerste lijn. Dit commentaar laat zien hoe generalistische en contextuele ggz-zorg zich blijkbaar moeilijk laat vangen in de kennisagenda, en waarom juist daardoor een blinde vlek dreigt te ontstaan. De auteurs pleiten voor herijking: als de kennisagenda richtinggevend wil zijn voor toekomstig onderzoek, moet zij beter aansluiten bij de werkelijkheid van de spreekkamer.

Wat zeg je als de patiënt voor een injectie vraagt of het pijn gaat doen? We weten dat we met woorden de verwachtingen en daarmee ook de pijnervaring kunnen beïnvloeden. Bepalen wat te zeggen is nog moeilijker wanneer het onzeker is hoeveel pijn de patiënt zal ervaren, wat vaak het geval is. De pijnervaring verschilt immers enorm van persoon tot persoon en van moment tot moment. Dit experimentele onderzoek laat zien dat de manier waarop de huisarts deze vraag beantwoordt er inderdaad toe doet. Het antwoord ‘Ik weet niet hoeveel pijn dit gaat doen’ gaat gepaard met intenser ervaren pijn en minder vertrouwen in de arts dan het antwoord ‘Ik heb de ervaring dat mensen erg verschillen in hoeveel pijn ze ervaren’.

Er zijn grofweg 2 manieren van consultvoering bij mensen met psychische klachten: de technisch-wetenschappelijke en de narratieve. Bij de eerste gaat het erom een diagnose te stellen volgens de DSM, bij de tweede is het de bedoeling het verhaal van de patiënt op tafel te krijgen. Deze methoden vullen elkaar aan. Wij stellen een consultvoering voor – stepped diagnosis – waarbij je begint met de minst ingrijpende benadering (de narratieve) en zo nodig stapsgewijs intensievere benaderingen kiest. De laatste stap is de technisch-wetenschappelijke benadering, waarmee je meteen begint bij ernstige of acute problematiek.

De visie ‘Huisartsenzorg voor patiënten met psychische problematiek’ is een belangrijk begin voor het omschrijven van huisartsenzorg voor mensen met psychische problemen, maar voorziet de huisarts in de spreekkamer nog niet van een echte leidraad. Wat vinden huisartsen en POH’s-ggz van het document? Wij geven een voorzet.

Bij veel klachten in de huisartsenpraktijk speelt sociale problematiek een rol. Huisartsen en praktijkondersteuners kunnen via een ‘sociaal recept’ verwijzen naar een niet-medische instantie voor het aanpakken van risicofactoren, financiële problemen, eenzaamheid of chronische psychiatrische klachten. Meestal gaat het dan om gezamenlijke activiteiten onder begeleiding of om laagdrempelig advies bij bijvoorbeeld financiële problemen. Het veld is nog jong, het aanbod is divers en lang niet overal even groot. Om een sociaal recept effectief te kunnen inzetten, moeten huisartsen goed op de hoogte zijn van de lokale mogelijkheden en de patiënt kunnen motiveren. De effectiviteit van het sociaal recept is nog onvoldoende onderbouwd, maar de patiënttevredenheid is meestal groot en het lijkt een veelbelovende toevoeging aan de gereedschapskist van de huisarts.