Praktijk

Serie therapie van alledaagse klachten: Behandeling van spierpijn

1 reactie
Gepubliceerd
27 april 2018
Spierpijn ontstaat door metabole myopathie als gevolg van statische of actieve overbelasting van de spieren. Alvorens te behandelen moeten vitamine-D-gebrek, bijwerkingen van medicijnen en systemische aandoeningen als oorzaak worden uitgesloten. Er zijn eigenlijk geen behandelingen die de pijn kunnen opheffen en de winst van de middelen waarvoor enig bewijs bestaat, is gering.
Spierpijn kan leiden tot verhoogde spierspanning, waardoor een vicieuze cirkel van pijn en spasmen kan ontstaan.
Spierpijn kan leiden tot verhoogde spierspanning, waardoor een vicieuze cirkel van pijn en spasmen kan ontstaan.

Casus meneer Pieterse

Meneer Pieterse, 35 jaar, komt op uw spreekuur. Hij heeft de afgelopen week (ongetraind) de vierdaagse gelopen en heeft sindsdien veel pijn in zijn benen, vooral bij het lopen. Hij kan daardoor niet werken (hij is postbode) en wil graag iets hebben iets om er snel vanaf te zijn.

Meestal ontstaat spierpijn tijdens of na inspanning door metabole myopathie op basis van een verstoorde glucosestofwisseling, waardoor melkzuurophoping kan ontstaan.2 Wanneer een patiënt met spierpijnklachten op uw spreekuur komt, moeten anamnese en lichamelijk onderzoek systemische aandoeningen als polymyalgia rheumatica en lokale afwijkingen in andere structuren dan de spieren uitsluiten.

Een aantal oorzaken kan spierpijn doen ontstaan of bevorderen:3

  • een verkeerde zit- of werkhouding

  • onvoldoende rust

  • overbelasting door bijvoorbeeld nieuwe activiteiten of hobby’s

  • overbelasting door bijvoorbeeld houdingsafwijkingen of overgewicht

  • psychosociale factoren en stress

  • vitamine-D-gebrek

Daarnaast kan spierpijn ontstaan als gevolg van een ziekte (zoals griep) of medicijnen (bijvoorbeeld cholesterolverlagers). Spierpijn kan leiden tot verhoogde spierspanning, waardoor een vicieuze cirkel van pijn en spasmen kan ontstaan.

Bij chronische spierpijn wordt in een aantal gevallen een syndroomdiagnose gesteld, zoals fibromyalgie, myofasciaal pijnsyndroom (MPS) of complex regionaal pijnsyndroom (CRPS). Deze aandoeningen vereisen een specifieke benadering en behandeling, en bespreken we hier niet.

Therapeutische mogelijkheden bij spierpijn

Er zijn geen behandelingen die sterk worden aanbevolen, alleen interventies die een matige of zwakke aanbeveling krijgen [tabel].1

Voorlichting en advies

Adviseer regelmatig te bewegen, maar overbelasting van de spieren bij dagelijkse activiteiten en sporten te voorkomen.4 Een warme douche kan de bloeddoorstroming verbeteren en de spierpijn verminderen. Er zijn geen goede onderzoeken bekend naar het effect van leefregels op spierpijn.

Wrijfmiddelen

De gedachte is dat wrijfmiddelen met salicylaten irritatie van de zenuwuiteinden in de huid veroorzaken, waardoor de pijn in de onderliggende spier vermindert. Het effect ervan is in onderzoek niet overtuigend aangetoond. Bij oudere onderzoeken verminderden de klachten meer dan met een placebo, terwijl de nieuwste en betere onderzoeken geen effect hebben aangetoond.5

Pijnstilling

Indien pijnstilling gewenst is, kunt u naar keuze beginnen met paracetamol of een NSAID (lokaal of oraal). Er bestaat geen duidelijkheid over de werkzaamheid van het stappenplan uit de NHG-Standaard Pijn bij spierpijn.6

Paracetamol lijkt bij spierpijn nauwelijks werkzamer dan een placebo, maar heeft minder bijwerkingen dan NSAID’s. Het lijkt zeker dat lokale NSAID’s bij spierpijn even effectief zijn als orale NSAID’s, terwijl ze meer lokale, maar minder systemische bijwerkingen hebben.78

Sterker werkende analgetica, zoals tramadol of opiaten, lijken bij spierpijn niet geïndiceerd, maar daar is geen onderzoek naar gedaan.

Vervolg casus meneer Pieterse

U raadt meneer Pieterse aan om 4 dd diclofenacgel te gebruiken en eventueel warmtepakkingen toe te passen bij heftige pijn, en zijn activiteiten geleidelijk te hervatten. U adviseert om de informatie na te lezen op http://www.thuisarts.nl/spierpijn/ik-heb-spierpijn. Bij onvoldoende effect zal hij na één week op het spreekuur terugkomen.

Fysiotherapie

Bij (dreigende) chroniciteit is behandeling door een fysiotherapeut zinvol. Een activerende aanpak moet centraal staan om een actieve leefstijl te realiseren (ondanks de pijn): oefentherapie, al dan niet gecombineerd met een gedragsmatige aanpak.3 Massage zou snelle, kortdurende pijnverlichting kunnen geven, maar het effect op de langere termijn is onzeker.91011

Warmte- en koudeapplicaties

Warmteapplicatie kan op korte termijn enige pijnstilling geven door vermindering van de spierkramp en invloed op de zenuwuiteinden.3 Hoewel deze interventie zeer frequent wordt toegepast, is er weinig goed onderzoek naar gedaan.3

Koudeapplicatie (pakkingen, ijsbaden, sprays) geeft vasoconstrictie en vermindert het lokale metabolisme.3 Er zijn aanwijzingen dat toepassing bij sporters zinvol is om spierpijn op de korte termijn enigszins te verminderen.1213141516

Kruiden en voedingssupplementen

Sporters gebruiken allerlei voedingssupplementen en kruiden voor een sneller herstel na inspanning en vermindering van de spierpijn. Er zijn hier veel positieve berichten over, maar van geen enkel middel is aangetoond dat het de spierpijn na inspanning vermindert.1718

Vitamine D

Vitamine-D-tekort kan (vooral bij niet-westerse allochtonen) spierpijn geven. Bij een niet-geselecteerde groep kan niet met zekerheid worden aangetoond dat vitamine-D-suppletie spierpijn vermindert.19 Waarschijnlijk is dat wel het geval bij een aangetoond vitamine-D-tekort.20

Fototherapie

Onderzoek met verschillende vormen van fototherapie (led- en lasertherapie) heeft geen effect laten zien op de snelheid van herstel, spierbeschadiging en spierpijn na intensieve oefeningen.21

 

 

: Therapeutische mogelijkheden bij spierpijn
Interventie Opmerkingen Winst Bewijs
Matige/zwakke aanbeveling
paracetamol   klein expertpanel
NSAID lokaal/oraal   klein matig
oefentherapie activerende aanpak bij dreigende chroniciteit klein laag
koudeapplicaties herstel bij sporters klein matig
warmteapplicaties kortdurend effect klein laag
Negatieve aanbeveling
fototherapie led- en lasertherapie geen laag
Geen aanbeveling mogelijk
massage   onduidelijk laag
wrijfmiddelen salicylaathoudend onduidelijk laag
voedingssupplementen en kruiden   onduidelijk laag
vitamine D waarschijnlijk zinvol bij aangetoond vitamine-D-tekort onduidelijk laag
tramadol/opiaten   onduidelijk geen

Literatuur

  • 1.De Jongh TOH, Verhagen AP. Spierpijn. In: De Jongh TOH, De Vries H (red). Therapie van alledaagse klachten. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2017.
  • 2.Jacobs B, Snoek JW, Wolters EC. Spierklachten. In: Jacobs B, Snoek JW, Wolters EC. Leidraad neurologie. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2016.
  • 3.Kushner I. Overview of soft tissue rheumatic disorders. . Geraadpleegd november 2017. www.uptodate.com
  • 4.. Geraadpleegd november 2017. www.thuisarts.nl/spierpijn
  • 5.Derry S, Matthews PR, Wiffen PJ, Moore RA. Salicylate-containing rubefacients for acute and chronic musculoskeletal pain in adults. Cochrane Database Syst Rev 2014;11:CD007403.
  • 6.De Jong L, Janssen PGH, Keizer D, Köke AJA, Schiere S, Van Bommel M, et al. NHG-Standaard Pijn. Utrecht: NHG, 2016. . www.nhg.org/nhg-standaarden
  • 7.Derry S, Moore RA, Rabbie R. Topical NSAIDs for chronic musculoskeletal pain in adults. Cochrane Database Syst Rev 2012;4:CD007400.
  • 8.Gøtzsche PC. NSAIDs. BMJ Clin Evid 2010;pii:1108.
  • 9.Patel KG, Gross A, Graham N, Goldsmith CH, Ezzo J, Morien A, et al. Massage for mechanical neck disorders. Cochrane Database Syst Rev 2012;9:CD004871.
  • 10.Nelson N. Delayed onset muscle soreness: is massage effective? J Body Mov Ther 2013;17:475-82.
  • 11.Zainuddin Z, Newton M, Sacco P, Nosaka K. Effects of massage on delayed onset muscle soreness, swelling and recovery of muscle function. Athl Train 2005;40:174-80.
  • 12.Bleakley C, McDonough S, Gardner E, Baxter GD, Hopkins JT, Davison GW. Cold-water immersion (cryotherapy) for preventing and treating muscle soreness after exercise. Cochrane Database Syst Rev 2012;2:CD008262.
  • 13.Murray A, Cardinale M. Cold applications for recovery in adolescent athletes: a systematic review and metaanalysis. Extrem Physiol Med 2015;4:17.
  • 14.Hohenauer E, Taeymans J, Baeyens JP, Clarys P, Clijsen R. The effect of post-exercise cryotherapy on recovery characteristics: a systematic review and meta-analysis. PLoS One 2015;10:e0139028.
  • 15.French SD, Cameron M, Walker BF, Reggars JW, Esterman AJ. A Cochrane review of superficial heat or cold for low back pain. Spine (Phila Pa 1976) 2006;31:998-1006.
  • 16.Costello JT, Baker PR, Minett GM, Bieuzen F, Stewart IB, Bleakley C. Cochrane review: whole-body cryotherapy (extreme cold air exposure) for preventing and treating muscle soreness after exercise in adults. J Evid Based Med 2016;9:43-4.
  • 17.Meamarbashi A. Herbs and natural supplements in the prevention and treatment of delayed-onset muscle soreness. Avicenna J Phytomed 2017;7:16-26.
  • 18.Kim J, Lee J. A review of nutritional intervention on delayed onset muscle soreness. Part I. J Exerc Rehabil 2014;10:349-56.
  • 19.Straube S, Derry S, Moore RA, McQuay HJ. Vitamin D for the treatment of chronic painful conditions in adults. Cochrane Database Syst Rev 2010;1:CD007771.
  • 20.Schreuder F, Bernsen RM, Van der Wouden JC. Vitamin D supplementation for nonspecific musculoskeletal pain in non-Western immigrants: a randomized controlled trial. Ann Fam Med 2012;10:547-55.
  • 21.Nampo FK, Cavalheri V, De Paula Ramos S, Camargo EA. Effect of low-level phototherapy on delayed onset muscle soreness: a systematic review and meta-analysis. Lasers Med Sci 2016;31:165-77.

Reacties (1)

Lieke Delemarre 29 mei 2018
duidelijke set aanbevelingen, maar ik mis nog het hydreren; zorgen dat je niet uitdroogt als je je gaat inspannen is mijns inziens ook erg belangrijk ter preventie van spierpijnen.

Verder lezen